ਸੋਲਰ ਪੰਪ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਮੋਟਰ ਸਭ ਤੋਂ ਬੈਸਟ ਹੈ? Solar Pump Motor (IE4 PMSM ਬਨਾਮ BLDC ਬਨਾਮ Induction)
ਕੀ ਤੁਹਾਡੀ ਸੋਲਰ ਮੋਟਰ ਵੀ ਸੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਧੀ ਕਬਾੜ ਵਿੱਚ ਗਈ ਹੈ? ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੋਲਰ ਪੰਪਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਮੋਟਰਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪੈਸਾ ਖਰਾਬ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਤਕਨੀਕ ਬਦਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਇਸ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ Solar Pump Motor ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ ਰੋਟਰ, ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਰੋਟਰ (IE3), ਪੁਰਾਣੀਆਂ DC (BLDC) ਮੋਟਰਾਂ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਆਈ IE4 PMSM (Permanent Magnet Synchronous Motor) ਦਾ ਪੂਰਾ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗੇ। ਇਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਲਰ ਪੰਪ ਦੀ ਸਹੀ ਮੋਟਰ ਚੁਣਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਧੋਖਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
1. BLDC (Brushless DC) ਮੋਟਰਾਂ ਕਿਉਂ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਈਆਂ?
ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸੋਲਰ ਪੰਪਾਂ ਨਾਲ BLDC ਮੋਟਰਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਐਫੀਸ਼ੀਐਂਸੀ ਵੀ IE4 ਲੈਵਲ ਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸਨ:
- ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਕੈਮੀਕਲ (Epoxy Resin): ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਮੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਟਰਪਰੂਫ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਟੇਟਰ (ਜਿੱਥੇ ਤਾਂਬੇ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਕੈਮੀਕਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਮੋਟਰ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੈਮੀਕਲ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਜੰਮ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਵੀ ਮਿਸਤਰੀ ਇਸਦੀ ਨਵੀਂ ਵਾਇੰਡਿੰਗ (Rewinding) ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਦਾ।
- ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਾਰਡ (In-built Controller): ਇਹਨਾਂ ਮੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਾਰਡ ਮੋਟਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸੀਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜੇ ਕੋਈ ਪੁਰਜ਼ਾ ਸੜ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਮੋਟਰ ਕਬਾੜ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
2. ਆਮ ਇੰਡਕਸ਼ਨ ਮੋਟਰਾਂ (AC Motors)
ਇੰਡਕਸ਼ਨ ਮੋਟਰਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਣੀਆਂ-ਪਛਾਣੀਆਂ ਮੋਟਰਾਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਿਸਤਰੀ ਕੋਲੋਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਰਿਪੇਅਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਟਰ (ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ) ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ:
A. ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ ਰੋਟਰ (IE1 / IE2)
ਸਸਤੀਆਂ ਮੋਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ ਦਾ ਰੋਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ ਕਰੰਟ ਦਾ ਵਧੀਆ ਸੁਚਾਲਕ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੋਟਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਵੇਰੇ ਲੇਟ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
B. ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਰੋਟਰ (IE3 Premium Efficiency)
ਜਦੋਂ ਮੋਟਰ ਦੇ ਰੋਟਰ ਵਿੱਚ ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤਾਂਬਾ (Copper) ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੋਟਰ IE3 ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੋਟਰ ਠੰਡੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਜ਼ੋਰ ਵੱਧ ਮਾਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ ਵਾਲੀ ਮੋਟਰ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਪੈਨਲਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਵਧੀਆ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਬਜਟ ਘੱਟ ਹੈ, ਤਾਂ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਰੋਟਰ ਵਾਲੀ ਮੋਟਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਪੱਕਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੌਦਾ ਹੈ।
3. ਅਸਲੀ ਹੀਰੋ: IE4 PMSM (ਸਿੰਕਰੋਨਸ ਮੋਟਰ)
ਹੁਣ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਦੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਾਰੀ ਗੇਮ ਹੀ ਪਲਟ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। IE4 (Super Premium Efficiency) ਵਾਲੀ ਇਸ ਮੋਟਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:
- ਰੋਟਰ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਚੁੰਬਕ: ਇਸ ਮੋਟਰ ਦੇ ਰੋਟਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਤਾਕਤਵਰ ਚੁੰਬਕ (Permanent Magnets) ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੋਟਰ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਚੁੰਬਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਿਜਲੀ ਖਰਾਬ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਸਿੱਧੀ ਪਾਣੀ ਕੱਢਣ ‘ਤੇ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
- AC ਸਪਲਾਈ ‘ਤੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ: ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਚੁੰਬਕ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਚੱਲਦੀ 3-Phase AC ‘ਤੇ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਬਾਹਰ ਲੱਗੀ ਡਰਾਈਵ (VFD) ਪੈਨਲਾਂ ਦੀ DC ਤੋਂ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
- ਰਿਪੇਅਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨ: ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਖ਼ਤ ਕੈਮੀਕਲ (Epoxy) ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸਦੀ ਬਣਤਰ ਬਿਲਕੁਲ ਆਮ AC ਸਬਮਰਸੀਬਲ ਮੋਟਰ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਸੜ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮਿਸਤਰੀ ਇਸਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਨਵੀਂ ਵਾਇੰਡਿੰਗ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਬਿਹਤਰੀਨ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ: ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਠੰਡੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਸਵੇਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸਟਾਰਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਘੱਟ ਪੈਨਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਵੱਧ ਪਾਣੀ ਕੱਢਦੀ ਹੈ।
(ਨੋਟ: ਇੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਮੋਟਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾ-ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲਾ ਤੁਲਨਾ ਚਾਰਟ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹੋ)
ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਾਵਧਾਨੀ: Solar Pump Motor VFD (ਕੰਟਰੋਲਰ) ਦੀ ਸੈਟਿੰਗ
ਜੇ ਤੁਸੀਂ IE4 (PMSM) ਮੋਟਰ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਮ VFD ਦੀ ਸੈਟਿੰਗ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲੇਗੀ। ਸਹੀ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਲਈ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ:
- VFD ਦੇ ਪੈਰਾਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ Motor Type ਨੂੰ ‘Asynchronous’ ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ‘Synchronous (PM Motor)’ ‘ਤੇ ਸੈੱਟ ਕਰੋ।
- ਮੋਟਰ ਦੀ ਨੇਮਪਲੇਟ ਤੋਂ ਦੇਖ ਕੇ Back EMF ਅਤੇ Poles ਦੀ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰੋ।
- ਮੋਟਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਿਨਾਂ ਲੋਡ ਤੋਂ Auto-Tuning ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੋਟਰ ਝਟਕੇ ਮਾਰੇਗੀ ਜਾਂ ਸੜ ਵੀ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਨਤੀਜਾ (Conclusion)
ਸਿੱਧੀ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਨਵਾਂ ਸੋਲਰ ਪੰਪ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹੋ ਅਤੇ ਬਜਟ ਦਾ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਮਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ IE4 PMSM ਮੋਟਰ ਹੀ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤਕੜਾ ਅਤੇ ਕਾਮਯਾਬ ਸੌਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਬਜਟ ਘੱਟ ਹੈ, ਤਾਂ IE3 (ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਰੋਟਰ ਵਾਲੀ) ਇੰਡਕਸ਼ਨ ਮੋਟਰ ਲੈ ਲਓ, ਪਰ ਪੁਰਾਣੀ ਤਕਨੀਕ ਵਾਲੀਆਂ ਸੀਲਬੰਦ ਮੋਟਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚੋ।
ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਰਿਪੇਅਰ ਟਿਊਟੋਰੀਅਲ ਲਈ ਸਾਡੇ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ ਨੂੰ ਸਬਸਕ੍ਰਾਈਬ ਕਰੋ ਅਤੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੋ!
